Cyfrowe miasta przyszłości? Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia stawia na smart city

Polskie miasta nie należą jeszcze do światowych czy europejskich liderów w obszarze rozwiązań smart city, jednak coraz częściej inwestują w technologie i cyfryzację. Wśród głównych korzyści wymienia się poprawę jakości życia mieszkańców, oszczędności w zarządzaniu zasobami oraz zrównoważony rozwój. Jednym z regionów, który konsekwentnie rozwija ten kierunek, jest Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM), wdrażająca inteligentne rozwiązania m.in. w usługach publicznych, transporcie i monitoringu środowiska.

Polska coraz bardziej cyfrowa

Jak podkreśla Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu GZM, Polska w wielu obszarach cyfryzacji należy do europejskiej czołówki.
– Nasz BLIK, e-skierowania, e-zwolnienia, e-dowód osobisty czy aplikacja mObywatel to rozwiązania, których często brakuje nawet w bardziej rozwiniętych gospodarkach – wskazuje.

Postępująca cyfryzacja widoczna jest również w miastach: rozwijane są aplikacje transportowe, e-usługi dla mieszkańców oraz inicjatywy otwierania danych publicznych, na bazie których powstają nowe, także komercyjne rozwiązania. – Kierunek smart city jest już w naszym DNA – zaznacza Karolczak.

Globalny trend i rosnący rynek

Z danych Grand View Research wynika, że globalny rynek rozwiązań smart city był w 2024 roku wart ok. 878 mld dol., a do 2030 roku może wzrosnąć do 3,7 bln dol., co oznacza średnioroczny wzrost blisko 30 proc. Impulsem jest postępująca urbanizacja oraz rosnące potrzeby w zakresie zrównoważonego rozwoju. Inteligentne miasta inwestują w energooszczędne oświetlenie, odnawialne źródła energii, zielone budownictwo, inteligentne sieci energetyczne i elektromobilność.

Jednym z kluczowych obszarów pozostaje transport: adaptacyjna sygnalizacja świetlna, aktualizacja informacji w czasie rzeczywistym, platformy transportu multimodalnego czy pojazdy autonomiczne mają ograniczać korki, obniżać emisję i poprawiać komfort podróży. Równie istotne są rozwiązania z zakresu bezpieczeństwa – monitoring, systemy reagowania kryzysowego i infrastruktura cyberbezpieczeństwa.

Polska na dalszych miejscach w rankingach, ale z wyraźnym postępem

Raport ThinkCo „Innowacyjne miasta – życie, praca i mieszkanie przyszłości” wskazuje, że polskie miasta zajmują odległe miejsca w globalnych rankingach smart cities. Jednocześnie coraz więcej ośrodków – również mniejszych – wdraża inteligentne rozwiązania w obszarach mobilności, zarządzania zasobami i cyfryzacji administracji.

Na tym tle wyróżnia się województwo śląskie, w tym GZM. Zgodnie ze „Strategią rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii na lata 2022–2027 z perspektywą do 2035 roku”, jednym z priorytetów regionu jest rozwój infrastruktury transportowej i zarządzania ruchem z wykorzystaniem technologii smart.

Zintegrowany transport i cyfrowe usługi

Jednym z flagowych projektów jest integracja transportu publicznego w GZM. Dzięki jednej aplikacji i jednemu biletowi mieszkańcy mogą korzystać z autobusów, trolejbusów, tramwajów, pociągów regionalnych oraz systemu Metrorower. Wprowadzono także system Start/Stop, umożliwiający automatyczne rozliczanie przejazdu po przyłożeniu karty przy wejściu i wyjściu z pojazdu – bez konieczności wybierania opcji na ekranie.

Dane ze strategii pokazują, że region jest krajowym liderem pod względem liczby aplikacji oferujących e-usługi oraz odsetka samorządów udostępniających takie rozwiązania. GZM wyróżnia się również w zakresie otwartości danych. Realizowane projekty obejmują m.in. Śląską Kartę Usług Publicznych, platformę GZM Data Store oraz portal InfoGZM.

– Jesteśmy metropolią 41 miast i gmin, z których każde działa niezależnie. Naszą rolą jest koordynacja systemów poprzez udostępnianie otwartych danych i tworzenie podstaw do podejmowania lepszych decyzji – wyjaśnia Karolczak.

Otwarte dane i nowe możliwości dla inwestorów

Platforma otwartych danych GZM gromadzi informacje wytwarzane przez metropolię, Zarząd Transportu Metropolitalnego oraz 28 gmin członkowskich. Oferuje dostęp do ok. 300 zbiorów danych na wysokim poziomie otwartości, obejmujących m.in. ewidencję dróg publicznych czy pozwolenia na budowę.
– Udostępnienie danych jest kluczowe także dla inwestorów, którzy chcą korzystać z usług publicznych w sposób szybki i cyfrowy – podkreśla przewodniczący zarządu GZM.

Technologie w służbie środowiska i jakości życia

Smart city to również narzędzia do rozwiązywania problemów środowiskowych i społecznych. W 2025 roku GZM przeprowadziła pilotaż z użyciem dronów i technologii podczerwieni do mapowania obszarów o wysokim poziomie zanieczyszczeń. Loty testowe nad Gliwicami, Pilchowicami i Sośnicowicami pokazały, jak bezzałogowe statki mogą wspierać monitoring środowiska, wykrywanie nielegalnych wysypisk, analizę jakości wód czy inspekcję trudno dostępnych terenów.

Z kolei w ramach projektu „Cyfryzacja GZM”, dofinansowanego kwotą ponad 32 mln zł z programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027, przewidziano modernizację systemu transportu publicznego: nowe komputery pokładowe, kasowniki, systemy zliczania pasażerów, terminale płatnicze, aplikacje dla osób z niepełnosprawnościami, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa oraz uruchomienie geoportalu GZM.

Finanse i długofalowe oszczędności

– Budżety miast są bardzo zróżnicowane. Duże ośrodki inwestują więcej, szczególnie w inteligentne systemy transportowe, my jako metropolia – w systemy płatności i koordynację – zauważa Karolczak. – Pieniędzy na innowacje zawsze jest za mało, a pandemia COVID-19 dodatkowo zachwiała finansami samorządów. Mimo to wdrożenia trwają, bo w dłuższej perspektywie pozwalają ograniczać koszty zarządzania miastem.

Sztuczna inteligencja jako kolejny etap

Rozwój smart city w GZM coraz silniej łączy się z technologiami opartymi na sztucznej inteligencji. W pracach nad aktualizacją „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” Ministerstwo Cyfryzacji wskazało metropolię jako jeden z wiodących krajowych ośrodków AI. Status ten może przełożyć się na nowe projekty badawcze, inwestycje oraz współpracę międzynarodową.

W regionie funkcjonuje rozbudowane zaplecze naukowe i przemysłowe: uczelnie wyższe, instytuty badawcze oraz rosnący sektor firm technologicznych. Prowadzone są prace nad uczeniem maszynowym, analizą danych, cyberbezpieczeństwem i rozwiązaniami dla zdrowia publicznego.

Smart city jako narzędzie zatrzymania odpływu mieszkańców

Zgodnie ze стратегią GZM inteligentne technologie mogą stać się odpowiedzią na wyzwania demograficzne i przestrzenne. Cyfryzacja usług, rewitalizacja miast i poprawa jakości życia w centrach mogą ograniczyć odpływ mieszkańców i zwiększyć atrakcyjność regionu jako miejsca do życia i pracy.

Choć polskie miasta wciąż mają dystans do światowych liderów, przykład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii pokazuje, że konsekwentne inwestowanie w technologie, otwarte dane i sztuczną inteligencję pozwala budować fundamenty nowoczesnych, zrównoważonych i przyjaznych mieszkańcom metropolii przyszłości.

Przeczytaj też: https://biznesomania.com.pl/category/inwestycje